Blindentuin in Hof van Leysen

De buurtbewoners van het Hof van Leysen, een sympathiek park in Antwerpen, nemen sinds september vorig jaar de verwaarloosde blindentuin onder handen. Ik ging een kijkje nemen, nieuwsgierig naar het werk dat er tot nu toe verzet is. De blindentuin … Lees verder

De buurtbewoners van het Hof van Leysen, een sympathiek park in Antwerpen, nemen sinds september vorig jaar de verwaarloosde blindentuin onder handen. Ik ging een kijkje nemen, nieuwsgierig naar het werk dat er tot nu toe verzet is.

De blindentuin is nu een samentuin voor de buurt

De blindentuin werd eind jaren zeventig aangelegd door de provincie Antwerpen. Het concept was op zich goed: een tuin in hoge bakken met metalen leuningen waarmee blinden en slechtzienden zich konden laten leiden. Er stond (en staat) zelfs een plattegrond in braille. In de tuin groeiden vooral planten die lekker geurden of fijn aanvoelden.

Het oude infobord in braille staat er nog.

De locatie was ook niet zo slecht gekozen: aan de overkant van het park ligt een instituut voor vrouwen met een visuele handicap. Zij kunnen er al meer dan 40 jaar terecht voor opleidingen en woonondersteuning.

Toch raakte de blindentuin al snel in verval. De provincie was heel enthousiast toen buurtbewoners vorig jaar besloten om de tuin aan te pakken. Met de steun van de burgerbegroting en de provincie vernieuwden vrijwilligers uit de buurt de vermolmde moestuinbakken en plantten ze bessenstruiken, kruiden, bloemen en groenten.

Ongeveer de helft van de bakken moest vernieuwd worden.

De grootste uitdaging voor de samentuin is naar eigen zeggen de spelende kinderen in het park. Naast de tuin ligt een speeltuin en de kinderen rennen ook graag tussen de moestuinbakken. Dat is natuurlijk nog niet zo erg, vervelender is dat ze soms ook in de bakken klauteren, planten vertrappelen en ze kaal plukken. Om dit tegen te gaan, maken enkele kinderen pictogrammen om op te hangen in de tuin en staat er een infobord voor de ouders.

Vrijwilligers voor de samentuin zijn nog steeds welkom. Via deze facebookpagina blijf je op de hoogte van werkdagen in de tuin. De tuiniers plannen daarnaast ook activiteiten zoals een picknick of een filmavond over ecologie voor de buurt.

Weer een mooie aanwinst voor de buurt!

Antwerpse tuinstraten: eerste infomoment

Het project rond tuinstraten in Antwerpen is alvast goed gestart! (lees hier meer als je niet kan volgen) Meer dan 85 straten hebben zich opgegeven om deze zomer een tuinstraat te worden. De nood aan een groenere stad is dus … Lees verder

Het project rond tuinstraten in Antwerpen is alvast goed gestart! (lees hier meer als je niet kan volgen) Meer dan 85 straten hebben zich opgegeven om deze zomer een tuinstraat te worden. De nood aan een groenere stad is dus duidelijk!

Een vrolijke geveltuin in de Klappeistraat.

Het was oorspronkelijk de bedoeling dat er 3 straten omgevormd zouden worden tot tuinstraat. Maar Antwerpen Aan’t Woord, de burgerparticipatievereniging die het project begeleidt, is op zoek naar een manier om het enthousiasme van de Antwerpenaren te verzilveren.

Het idee is nu dat 3 straten een intense begeleiding krijgen om hun straat te vergroenen. De andere geïnteresseerde straten zouden bijvoorbeeld tips krijgen om zelf aan de slag te gaan of een rondleiding in de deelnemende straten, uitwisselmomenten…

Om te peilen naar de verwachtingen organiseert Antwerpen Aan’t Woord een eerste info-en overlegmoment op maandag 24 april. Dan gaat men er per wijk/district de resultaten en de strategie bespreken.

Wordt vervolgd…

Burgerbegroting helpt district Antwerpen aan nieuwe samentuinen

In 2014 lanceerde het district Antwerpen de Burgerbegroting. Het concept is vrij simpel: de burgers van het district beslissen over tien procent van de jaarbegroting van het district of ongeveer één miljoen euro. Sinds de start wordt er jaarlijks een aanzienlijke deel toegekend aan het thema samentuinen. Een opvallend project dat afgelopen jaar gerealiseerd werd, is … Lees meer

Het bericht Burgerbegroting helpt district Antwerpen aan nieuwe samentuinen verscheen eerst op Plantwerpen.

frederikbeyens_samentuinen-12In 2014 lanceerde het district Antwerpen de Burgerbegroting. Het concept is vrij simpel: de burgers van het district beslissen over tien procent van de jaarbegroting van het district of ongeveer één miljoen euro. Sinds de start wordt er jaarlijks een aanzienlijke deel toegekend aan het thema samentuinen. Een opvallend project dat afgelopen jaar gerealiseerd werd, is de opstart van tien nieuwe samentuinen met behulp van een opstartcoach.

Samentuinen zijn in trek bij de burgerbegroting

Bewoners van district Antwerpen kunnen dankzij de burgerbegroting jaarlijks beslissen over één miljoen euro of tien percent van de jaarbegroting. Hoe dit miljoen verdeeld wordt, is uitgewerkt in een intensief participatietraject in verschillende fases. Meer informatie over de praktische uitwerking van de burgerbegroting vind je hier. In de drie burgerbegrotinsrondes tot nu toe kregen de samentuinen jaarlijks middelen toegekend, in het totaal tot nu toe 175 528 euro. Samentuinen kunnen duidelijk rekenen op steun van de Antwerpenaar.

burgerbegroting_01

Tijdens de eerste burgerbegroting (2014 -2015) werd het geld besteed aan de opstart nieuwe tuinen, ‘de aanstelling van een tuincoach (waarover hieronder meer) en investeringen in bestaande samentuinen. Tijdens de tweede burgerbegroting (2015-2016) pasten zes projecten binnen het voorziene budget voor gemeenschapstuinen, deze worden in 2016 uitgevoerd. Voor de derde burgerbegroting (2016-2017) werden er 9 projecten ingediend die passen binnen het thema gemeenschapstuinen. Tijdens het burgerbegrotingfestival van 16 oktober 2016 maakten deelnemers per thema een rangschikking van de projecten. Op die manier beslisten ze welke projecten uitgevoerd zullen worden in 2017.

Tuincoach start 10 nieuwe tuinen op in het district Antwerpen

De aanstelling van een tuincoach is een opvallend project dat voortkomt uit de eerste burgerbegroting. Antwerpen aan’t woord nam de taak van ‘opstartcoach’ op. Dit houdt in dat zij  10 opstartende gemeenschapstuinen in het district Antwerpen begeleiden en ondersteunen.

Tuincoaches Eef en Koen van Antwerpen aan’t woord gingen tijdens een open wervingsprocedure op zoek naar mogelijke locaties en geïnteressseerde tuiniers. Er kwamen heel wat reacties van geïnteresseerde burgers. Na een verkennende workshop en enkele bijeenkomsten werden er 10 tuin(groep)en geselecteerd die meestappen in het traject en coaching krijgen bij de opstart van hun samentuin. De begeleiding gebeurt deels in groep (voor de tien tuinen tegelijk) en deels op maat van de individuele tuinen.

dsc_2765
Tijdens een eerste verkennende workshop werden met Antwerpenaren mogelijke locaties en tuiniers voor nieuwe samentuinen in het district Antwerpen in kaart gebracht.

Op niveau van de tuinen is er aandacht voor de groep (taken, talenten en draagkracht), de buurt (wie is er nog actief in de buurt en hoe kan er samengewerkt worden) en de context. De coach zoekt mee naar de beste formule voor elke tuin. Opstartende tuinen kregen bijvoorbeeld coaching rond het aangaan van gesprekken over grondgebruik of met buurtbewoners en het organiseren van een plannings- of werksessies.

De tuinen liggen verspreid over de verschillende wijken van het district en hebben elk een eigen verhaal. Sommige tuinplannen waren al een tijdje aan het sudderen en andere tuinen gingen pas onder impuls van de opstartcoach van start. De 10 nieuwe tuinen zijn volop in de maak, sommigen letterlijk in opbouw, andere klaar voor hun eerste echte tuinseizoen in 2017.

Samentuin Hof Van Leysen

Ik ging eens kijken naar de nieuw opstartende samentuin aan het Hof Van Leysen aan de Markgravelei. Deze tuin, de vroegere blindentuin, maakt deel uit van het provinciaal domein Hof van Leysen dat door de Provincie Antwerpen onderhouden wordt.

Stefaan, Sigrid en Willy trekken de opstart van deze samentuin en zijn er bijna een jaar mee bezig. Het idee voor de tuin onstond bij Stefaan die van de opstartcoach hoorde en enthousiast was om in zijn eigen buurt een samentuin te starten. Na wat zoeken naar de perfecte locatie kwam Stefaan uit bij de ietwat verlaten blindentuin in het park. De provincie was enthousiast en gaven gauw toestemming en ondersteuning om aan de slag te gaan.

Samentuin Hof van Leysen
Vanaf september 2016 vormen Stefaan, Sigrid en Willy de blindentuin van het Hof van Leysen om tot een kleur- en geurrijke, eetbare ervaringstuin.

De blindentuin bestaat uit zestien grote bakken opgesteld in de vorm van een dubbele spiraal. In samenwerking met de provincie wordt de infrastructuur teeltklaar gemaakt en wordt alles volgeplant met kruiden, fruit en groenten. De ambitie is om er een pracht-samentuin van voor de buurt en voor de bezoekers van het park met speciale aandacht voor mensen die blind of slechtziend zijn. Meer informatie over de stand van zaken en geplande acties kan je vinden op de Facebook-pagina ‘Samentuinen in ’t Hof van Leysen’.

Werken met een opstartcoach, een duurzame formule?

Het werken met een opstartcoach blijkt een succes te zijn, want het vooropgestelde doel van 10 nieuwe tuinen wordt vlot gehaald. Voor de opstart en inrichting van de tuinen werden er geen grote geldsommen voorzien, om de creativiteit en draagkracht van de tuinen zo groot mogelijk te maken. Stedelijke spelers zoals Posthof, EcoHuis en samenlevingsopbouw werden betrokken in het traject en zo brachten de coaches de nieuwe tuinen in contact met ervaringsdeskundigen die expertise en ondersteuning kunnen bieden.

Een gezamenlijk traject is niet altijd makkelijk: de ene tuin gaat sneller vooruit dan de andere en elke tuin heeft anderenoden of problemen. Begeleiding op maat is dus zeker geen overbodige luxe.

dsc_2758
Het traject toont aan dat alleen al binnen het district Antwerpen enorm veel potentie zit voor nieuwe samentuinen. De eerste oproep lokte heel wat reacties uit en de eerste workshop leverde tientallen mogelijke locaties voor tuinen op.

De coach kan niet constant en overal aanwezig zijn, en daar is vanaf het begin rekening mee gehouden. De geselecteerde tuinen zijn zelfredzaam en hebben voldoende draagkracht om zelf de nodige stappen te zetten. De coaching zet ook in op de volledige zelfstandigheid van de tuingroepen.

Voor een groot deel van de tuinen was de coachingde directe aanleiding om werk te maken van een samentuin en snel vooruit te gaan.

Wat gebeurt er ondertussen in de andere (bestaande) tuinen?

Een aantal bestaande tuinen in het district Antwerpen dienden ook een project in bij de Burgerbegroting.

frederikbeyens_samentuinen-07
In de samentuin Lode Sebrechtsparkje werd met middelen van de burgerbegroting een nieuw materiaalhokje voorzien.

Samentuin KAVKA in Sint Andries kon zijn bakken vernieuwen en konden ook andere tuinen investeren in betere infrastructuur voor hun samentuin. Op het Heldenplein werd een volledig nieuwe samentuin uit de grond gestampt met middelen van de burgerbegroting.

Het bericht Burgerbegroting helpt district Antwerpen aan nieuwe samentuinen verscheen eerst op Plantwerpen.

RIP de Wasserette

Had je tien miljoen, wat zou jij dan doen? Dat zongen Samson en Gert toen ik klein was. Ik zou er in ieder geval geen liters limonade en honderd kilo chocolade mee kopen. Misschien zou ik er bouwgrond voor aanschaffen … Lees verder

Had je tien miljoen, wat zou jij dan doen? Dat zongen Samson en Gert toen ik klein was. Ik zou er in ieder geval geen liters limonade en honderd kilo chocolade mee kopen. Misschien zou ik er bouwgrond voor aanschaffen in de stad en er een samentuin op zetten.

Grond, dat blijft het grootste probleem voor de samentuinen in de stad. De meeste samentuinen bestaan bij de gratie van anderen. En als je pech hebt, zien die anderen de tuin als een tijdelijk opvulsel, totdat de bouwplannen rond zijn. Dat is onlangs gebeurd met de geweldig fijne samentuin De Wasserette in Borgerhout (Antwerpen).

IMG_5537

Kruidenspiraal in De Wasserette

Ik had de samentuin nog maar net ontdekt, dankzij een ecologische wandelzoektocht in de buurt waar het een van de haltes was. Het was een groen lichtpuntje in de wijk waar verder vooral stenen te bewonderen zijn.

De samentuin werd in 2013 opgestart door de transitiebeweging in Borgerhout op de hoek van de Vinçottestraat en de Kattenberg. Toen heette de tuin nog Cattelberg. Begin 2015 verhuisde de tuin naar een zijstraat van het Moorkensplein en veranderde de naam naar de Wasserette.Al snel werd het een plek waar buurtkinderen in het groen konden spelen, buurtbewoners een glaasje konden drinken of met hun vingers in de aarde konden woelen.

IMG_5534.JPG

Blijkbaar lag de grond al 10 jaar braak. En net nu de buurtbewoners iets leuks doen met de grond, besluit de stad om er appartementen op te zetten…

img_5529

Geld versus groen, het is bijzonder jammer dat het daar altijd op uit komt. Ik ben blij dat ik de samentuin nog heb leren kennen voordat deze eind september ten grave werd gedragen.

Antwerpen: samentuinstad in beeld

Samentuinen in de stad zijn in volle opmars en zorgen voor een heuse groene vibe in Antwerpen. Toch zijn vele samentuinen onbekend bij veel Antwerpenaren. Met deze fotoreportage neem ik je mee op ronde naar enkele Antwerpse samentuinen en laat ik je meegenieten van de groene weelde die je daar kan vinden. Deze zomer trok in met fotograaf Frederik … Lees meer

Het bericht Antwerpen: samentuinstad in beeld verscheen eerst op Plantwerpen.

frederikbeyens_samentuinen-08

Samentuinen in de stad zijn in volle opmars en zorgen voor een heuse groene vibe in Antwerpen. Toch zijn vele samentuinen onbekend bij veel Antwerpenaren. Met deze fotoreportage neem ik je mee op ronde naar enkele Antwerpse samentuinen en laat ik je meegenieten van de groene weelde die je daar kan vinden.

Deze zomer trok in met fotograaf Frederik Beyens langs verschillende Antwerpse samentuinen. We bezochten een tiental samentuinen in de districten Antwerpen, Borgerhout, Merksem, Wilrijk en Berchem. Kijk mee.

Binnenstad

In de Sint Andriesbuurt vind je enkele mooie samentuinen zoals Kavka, het Munthof en het Lode Sebregstsparkje.

Samentuin Kavka is ondertussen een klassieker onder de Antwerpse samentuinen. Afgelopen seizoen kregen ze, met financiële steun van de burgerbegroting, nieuwe bakken.
Samentuin Kavka is ondertussen een klassieker onder de Antwerpse samentuinen. Afgelopen seizoen lieten ze, met financiële steun van de burgerbegroting, nieuwe bakken maken.
De samentuin op het Lode Sebrechtspleintje wordt goed onderhouden door de 6 samentuinders die hier dit seizoen de tuin draaiende houden. Nieuw van dit jaar is het opberghuisje voor tuinmateriaal.
De samentuin ‘Lode Sebrechtsparkje’ wordt goed onderhouden door zes tuiniers die elke dinsdagnamiddag samen komen.
Samentuin Munthof aan het Muntplein is aan zijn derde seizoen bezig en heeft een groot ledenbestand.
Samentuin Munthof aan het Muntplein is aan zijn derde seizoen bezig. Hier wordt er getuinierd met een dertigtal tuiniers, hetgeen tot gezellige chaos in de tuin leidt.

Antwerpen-Noord

frederikbeyens_samentuinen-03
De Verborgen Kloostertuin ligt verscholen in een hoek van het Zusters der Armenplein. De samentuin zorgt ervoor dat mensen uit de buurt nauwer betrokken zijn bij het reilen en zeilen op het binnenplein.

Berchem

Het verhaal van de Berchemse samentuinen kon je eerder al hier (deel 1) en hier (deel 2) lezen. In deze post breng ik één tuin in beeld: de samentuin aan het burgemeester Ryckaertsplein.

De samentuin aan het Burgemeester Rykaertsplein valt niet echt op maar ligt echt wel op een heel bijzondere locatie.
De samentuin aan het Burgemeester Rykaertsplein valt niet echt op maar ligt echt wel op een heel bijzondere locatie: op het plein voor Berchem station.

Wilrijk

De nieuwe samentuin op de Lijsterbeslaan is een echte meerwaarde voor de buurt en brengt mensen samen.
De nieuwe samentuin op de Lijsterbeslaan is een echte meerwaarde voor de buurt. Posthof vzw, die tot nu toe enkel in Berchem voor nieuwe tuinen zorgde, heeft in 2016 zijn eerste stappen naar Wilrijk gezet.
Een samentuin voor jongeren: dat is wat B.I.T. de Boerderie in Wilrijk biedt.
Jeugdcentrum VISIT tuiniert dit seizoen op de Dokter Veeckmanslaan. Hier vind je B.I.T. de Boerderie, een samentuin voor en door jongeren.

Merksem

Onze fototour eindigde Merksem waar ik in deze post al meer over vertelde.

picmonkey-collage_dokske
Samentuin het Dokske ligt op een bedrijventerrein. Dit seizoen hadden ze wat pech met slakken en zieke planten maar de tomaten in de serre groeien geweldig!
In samentuin 't Zwaantje, gelegen in het volkstuinencomplex aan het Fortje van Merksem tuiniert een hechte groep op vaste momenten in de week.
In samentuin ’t Zwaantje, gelegen in het volkstuinencomplex aan het Fortje van Merksem (met uitzicht!), tuiniert een hechte groep op vaste momenten in de week.

Meedoen?

Wil je mee tuinieren in een samentuin?

Alle info en adressen vind je hier.

Foto’s: Frederik Beyens

Het bericht Antwerpen: samentuinstad in beeld verscheen eerst op Plantwerpen.

Samen tuinieren in Merksem

Merksem, voor mij een eerder onbekend district, telt twee samentuinen: ’t Zwaantje en Dokske. Ze worden allebei beheerd door transitie Merksem. De tuinen zijn beiden aan hun derde teeltseizoen toe. Samentuin ‘t Zwaantje Op een zonnige zomermorgen nam ik de tram naar Merksem om na een mooie groene wandeling door het Fort uit te komen … Lees meer

Het bericht Samen tuinieren in Merksem verscheen eerst op Plantwerpen.

-®frederikbeyens_samentuinen_merksem-01

Merksem, voor mij een eerder onbekend district, telt twee samentuinen: ’t Zwaantje en Dokske. Ze worden allebei beheerd door transitie Merksem. De tuinen zijn beiden aan hun derde teeltseizoen toe.

Samentuin ‘t Zwaantje

Op een zonnige zomermorgen nam ik de tram naar Merksem om na een mooie groene wandeling door het Fort uit te komen aan samentuin ’t Zwaantje. ’t Zwaantje ligt binnen het volkstuincomplex op de hoek van het ‘t Zwaantjespad en het Fortpad en is tuin nummer 1. Daar ontmoette ik Bea en Karin, twee enthousiaste tuiniers die me een rondleiding gaven in hun samentuin.

-®frederikbeyens_samentuinen_merksem-07
Ook thuis kweekt Bea (rechts) groenten in haar eigen tuin, maar de samentuin vindt ze een absolute meerwaarde omdat ze het hier samen met anderen kan doen. Foto: Frederik Beyens

Bea vind het leuk om samen bezig te zijn in de natuur en te werken in een ploeg die de handen uit de mouwen steekt. Ze vindt het zonde dat velen niet meer weten hoe onze groenten gekweekt worden. Door het gewoon zelf te doen, hoopt Bea ook anderen te inspireren om hun eigen groenten te telen.

Elk seizoen lukt de ene teelt al beter dan de andere. Dit jaar doen de venkel en de koolrabi het goed, maar de boontjes en de prei willen niet echt groeien.

-®frederikbeyens_samentuinen_merksem-08
Ook Karin zit graag met haar handen in de grond en haar hoofd in de natuur. Ze kan en wil niet in haar eentje groenten kweken en is blij dat ze via een andere tuinier in deze samentuin terecht is gekomen. Foto: Frederik Beyens

Voor Karin is transitie niet de kern van de samentuin, maar is het wel een evidentie dat er ecologisch getuinierd wordt. In de oogstmaanden augustus en september moet ze niet veel groenten bijkopen en verwerkt ze heel wat oogst in haar diepvries.

Met zes tuinieren ze hier met het mooiste uitzicht van Merksem: je kijkt er recht op het water van het Fort van Merksem.

-®frederikbeyens_samentuinen_merksem-02
De tuin ligt niet in de onmiddellijke nabijheid van bewoning, toch is er veel passage door andere volkstuiniers en wandelaars. Foto: Frederik Beyens

In deze tuin wordt alles gemeenschappelijk geteeld. Dat werkt bijzonder goed want de groepsdynamiek in deze tuin zit goed. Dat kan ook liggen aan het feit dat het een overzichtelijke tuin en groep is en aan de gedeelde transitie-insteek waar iedereen achter staat. Twee keer in de week (zaterdagvoormiddag en woensdagavond) werken ze samen in de tuin en verder wordt er uitvoerig gecommuniceerd via een gesloten Facebookgroep, onder andere over het wateren van de planten. Er is geen elektriciteit en maar een klein beetje water in de tuin, maar de tuiniers trekken goed hun plan. Als het nodig is, pompen ze manueel water op uit de gracht en hun werktuigen zijn niet-elektrisch. De tuiniers zijn milieubewust en denken na over duurzaamheid.

Samentuin Dokske

Samentuin Dokske, gelegen aan de andere kant van Merksem aan de Borrewaterstraat, heeft een heel ander karakter. De tuin ligt op het terrein van een transportfirma en nadat de stad de tuin een jaar uitgebaat had, werd aan Transitie Merksem de vraag gesteld of ze interesse hadden om de tuin over te nemen.

-®frederikbeyens_samentuinen_merksem-15
Op dit terrein van 500 vierkante meter is er altijd werk te doen en nieuwe tuiniers zijn steeds welkom. Foto: Frederik Beyens

Dat hadden ze, en de eerste twee seizoenen werd veel werk gestoken in het in orde brengen van de tuin. Zo kregen de zakken waarin er getuinierd wordt een stevige omkasting. Ook hier wordt alles gemeenschappelijk geteeld en wordt er samen gewerkt op zaterdag- en zondagvoormiddag. De tuin heeft een ploeg van zeven vaste tuiniers en een drietal occasionele tuiniers.

De PR van de samentuinen

Om het transitieverhaal en de Merksemse samentuinen verder bekend te maken, zijn ze met de tuinen actief in de buurt. Een echte transitietuin ligt voor hen tussen de mensen en betrekt de buurt zoveel mogelijk.

Omdat het Zwaantje wat afgelegen ligt (niet in de onmiddellijke nabijheid van huizen), komen ze vaak zelf naar buiten. Zo organiseerden ze vorig jaar een oogstfeest dat ze dit jaar graag willen herhalen en staan ze op lokale evenementen zoals de Dag van het Park en het duurzaam Ecofest Fresh.

Het Dokske op zijn beurt probeert een actieve rol te spelen in de buurt waar ze wonen en verwelkomt jong en oud in de tuin. Samen met ’t Zwaantje participeren zij op lokale evenementen.

Voor mij is het een grote meerwaarde dat transitie Merksem ook het bredere verhaal van lokale voedselproductie meeneemt en hier tegelijk een lokale praktische uitvoering aan geeft. Meer informatie over transitie Merksem vind je hier.

Als je zin hebt om mee te doen in Merksem, met transitie Merksem of met één van de samentuinen, neem dan zeker contact met hen op.

-®frederikbeyens_samentuinen_merksem-16

Het bericht Samen tuinieren in Merksem verscheen eerst op Plantwerpen.